TMMOB Maden Mühendisleri Odası

KİTAPLAR

Tüm Kitaplar

SONDAJ MÜHENDİSLİĞİ
DR. BÜLENT TOKA

Yayın No: 146

Yayın Yeri:  ANKARA

Sayfa Sayısı: 316

Giriş
230
Sunuş

Sondaj kısa tanımıyla arzın derinliklerine doğru kesici uç (matkap) kullanılarak, makine
yardımıyla açılan delgi işlemidir. Ancak bu kadar sade tarifin altında sondaj işlemi (maden,
jeotermal, petrol - doğalgaz, zemin, patlatma, ankraj, havalandırma, enerji nakli gibi);
akışkanlar mekaniği, hidrolik sistemler, malzeme bilgisi, makine bilgisi, kazı tekniği, kesici
uçlar ve matkaplar, takım dizileri, muhafaza boruları, çamur ve çimentolama konularını
kapsayan, birbiri ile ilişkili operasyonlar dizisidir. Ayrıca sondaj işlemi; sondajın yapılacağı
yer seçiminden başlayarak, projelendirme, planlama, uygulama ve elde edilen verilerin
değerlendirilmesi evrelerini içerir. Bu operasyon evrelerini gerçekleştirilen kişilerin
yetkinliğe ulaşmış mühendisler, sondörler ve yardımcı personel eliyle gerçekleştirilmesi
kaynak israfını önleyen verimli ve hızlı bir çalışma yürütülmesinin ön koşuludur. Yetkinliğin
kazanılması için ders, kurs, seminer, konferansların katkısının yanı sıra basılı dokümanların
ve yayınların da yeterli miktarda bulunması ve içerik yönüyle doyurucu ve ayrıca dilinin
Türkçe olması ülkemiz için önemlidir.

Sondaj işleri ağır ve tehlikeli işler sınıfında yer aldığından sondaj operayonlarının yetkin
mühendislerce ve iyi yetişmiş kalifiye işçiler eliyle yapılmasında sayısız yarar vardır.
Dolayısıyla, bu sektörde çalışan/çalışacak olan kişilerin bilgi seviyelerinin yükseltilmesi ve
belli zaman aralıklarında da yenilenmesi gereklidir.

Ekonomik ve verimli bir sondaj kazısı gerçekleştirmek için sondaja başlamadan önce
eldeki verilerin iyi değerlendirmesi, muhtemel kuyu loguna uygun kule seçimi yapılması ve
hatasız kuyu programının hazırlanıp uygulanması önemlidir. Bilinmelidir ki; sondaj
operasyonları belli bir sıraya göre yapılması gerekli operasyonlar dizisi olup, başarılı ve
verimli bir sondaj yapmanın ana koşulu, işin başlangıcında yapılan kuyu (kazı) programıdır.

Sondaj operasyonlarının temeli ve sondaj sonrası üretim sürecinin devamlılığı kuyu içi
fiziksel ve kimyasal dengenin kurulması üzerinedir. Diğer bir ifade ile sondaj işleminin
başarısı ve kuyu tamamlama sonrası işletme sürecinin devamlılığı delme operasyonu
sırasında formasyon ile kuyu arasındaki fiziksel ve kimyasal denge alogaritmasının sağlam
kurulmasına bağlıdır. Ayrıca matkap-kayaç, çamur-formasyon, koruma borusu çapı-takım
dizisi çapı ve kuyu derinliği-motor (veya vinç) gücü arasındaki dengenin korunması sondajın güvenli olarak açılmasında en önemli faktörlerdir. Bu faktörlerden birinde yapılacak denklem hataları sondaj problemlerine, maliyetin artmasına, kuyu tasarımının değişmesine ve kuyunun terk edilmesi gibi sorunlar ile karşı karşıya kalınmasına neden olur. Ortaya çıkan bu problemler aynı zamanda çevresel sorunlara ve yeraltı denge yapısının bozulmasına da eden olur.

Sondaj sektöründe sıkça tekrarlanan ¨her kuyu farklıdır¨ anlayışı sondaj problemlerinin
çözümünde doğru bir yaklaşım göstermez. Çünkü her kuyuda uygulanan kimyasal ve
fiziksel denklemler ve matematiksel hesaplamalar aynıdır. Sondaj mühendisinin görevi ise
her kuyunun farklı formasyon yapısına ve özelliklerine göre doğru hesaplama yöntemini
belirlemektir.

Sondaj sektörünün yaşadığı diğer önemli bir sorun ise sondaj personelinin yeni
teknolojilere karşı ilgisizliği, yani eski alışkanlıklarını değiştirmekte yaşadıkları
zorluklardır. Fakat sektör çalışanları, yeni teknolojileri bir kez kullandığında ve bundan
fayda sağladığına inandığında, asla bir daha vazgeçmemek üzere yeni alışkanlıklar edinirler. Sondaj mühendisliğinin temeli hem bugünkü, hem de ileri teknolojileri en etkili biçimde kullanabilme becerisine dayanır. Diğer bir ifade ile bugünkü teknolojileri tam olarak kavrayamayan bir sondaj mühendisi, ileri teknolojileri uygulamakta başarısız olur ve sektörün gelişimine katkı sağlayamaz. Çünkü sondaj teknoloji üreten firmalarının araştırma ve geliştirme çalışmaları uygulamadan gelen sondaj mühendislerinin taleplerine göre belirlenir. Dolayısıyla, mühendisler sondaj teknolojisinin gelişimine öncülük ederler.

Ülkemiz sondajcılık sektörünün en büyük sorunu ortak bir sondaj kültürünün
oluşturulamamasıdır. Yani sondajcılık tarihimiz yüzyılı aşmış olmasına rağmen ulusal bir
sondaj dilinin yaratılamamasıdır. Dünya genelinde sondaj sektörü hesaplamalarda İngiliz
birim sistemi kullanılır iken ülkemizdeki resmi ve özel sondaj firmaları hem Uluslararası
Birim sistemi (SI) hem de İngiliz birim sistemi kullanmayı tercih etmektedirler. Ayrıca
sondaj donanımlarının ve operasyonların adları yabancı dil ile ifade edilmektedir. Bu yüzden kitabın kolay anlaşılması ve karmaşıklığı gidermek için sondaj donanım ve işlemlerinin adları Türkçeleştirilmeye çalıştırıldı ve hesaplamaların tamamı SI birimlerine göre yapıldı, fakat kuyu, matkap, boru ve boru çaplarının belirtilmesinde sondaj sektörünün alışık olduğu İngiliz birim sistemi kullanıldı.

Son söz olarak, bu kitabın sondaj sektöründe faaliyet yürüten mühendislere rehberlik
etmesini ve sondaj sektörüne küçük de olsa bir katkı sağlamasını umuyorum.

Dosyalar

PDF uzantılı Makale dosyalarını veya diğer Ek Dosyaları okuyabilmeniz için Acrobat® Reader®'ın bilgisayarınızda yüklü olması gerekmektedir. Acrobat® Reader® yüklemek için

Diğer Tüm Kitaplar